Латын әліпбиіне көшу мәселесіне Елбасы алғашқы рет 2012 жылғы желтоқсан айында жариялаған «Қазақстан – 2050» стратегиясында мәлімдеп, 2017 жылғы сәуірде жарық көрген «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» атты мақаласында нақты қолға алу керектігін ашық жазған болатын.

Содан бері бұл мәселе қоғамда кеңінен талқыға түсіп, мемлекет тарапынан нақты шаралар жүзеге асырылып келеді. Талқылаудың нәтижесін сараптай келе, Елбасы Н.Назарбаев қазақ тілі әліпбиін латын графикасына кезең-кезеңімен және жүйелі түрде көшіру туралы жарлыққа қол қойды. Латын әліпбиіне көшу қазақ тілінің өрістеуіне, қолданысының кеңеюіне жол ашады. Бұл тарихи маңызы бар, әрі дер уақытында жасалған зор қадам деп білеміз.

Латын әліпбиіне көшудің келешегіміз үшін де, тіліміздің өркендеуі үшін де, өркениетті елдердің қатарына қосылу үшін де алар орны ерекше.

Әліпбиді латынмен ауыстырғанда ұтатынымыз – біріншіден тіл тазалығы мәселесі. Латын әліпбиіне көшу қазақ тілінің халықаралық дәрежеге шығуына ықпал етеді. Қазақ тіліне компьютерлік жаңа технологиялар енгізу арқылы халықаралық ақпарат кеңістігіне кіруге жол ашады.

Дегенмен, қазір латын әліпбиінің соңғы нұсқасына қатысты әртүрлі пікірлер, ұсыныстар айтылып жүр. Мұның бәрін ескеру керек.

Латын қарпіне көшу мәселесінде жастар белсенділік танытып, өздерінің ой-пікірлерін білдіріп жатыр. Бұл бізді қуантады. Қоғамды жаңғыртуға жастар өз үлестерін қосу керек.

Алаш арысы А.Байтұрсынұлы: «Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы-тілі»- деген екен. Кемеңгердің осы ескертуін есте сақтауымыз керек. Латын әліпбиі бізге әуелден таныс, оны халқымыз бұрын да қолданған, біз тарих бедерінде қалған әліпбиімізге қайта оралдық. Оралу- игілікке бастайды, халқымызды әлемдік ұлы көштен қалдырмауға дәнекер болып, ұлттық санамыздың қайта жаңғыруына жол ашары сөзсіз.

Сабырғали Самиев,

ардагер-ұстаз

Ел басшысы Н.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында еліміздің одан әрі өркендеу жолына айтарлықтай бағыт - бағдар берілгенін білеміз. Соның ішінде Отанымыздың әлеуметтік-саяси және экономикалық дамуымен қатар оның гүлденіп, көр-кейіп, жыл сайын жаңарып отыруы нақты айтылған. Осы бағыт мақаланың «Тал күні» жобасында ерекше аталып өткен.

Рухани жаңғыру бағдарламасынан туындайтын сол аталмыш жобаға орай біздің ауданымызда көптеген жұмыстар атқарылуда. Гүлдендіру, ағаш егу, абаттандыру жұмыстары айтарлықтай қолға алынған. Оған барлық ұжымдар мен ауыл тұрғындары ұйымшылдықпен ат салысып келеді. Әсіресе көктем, күз айларында ауданымыздың үлкендері, ардагерлері үлгі көрсетіп, бастап ағаш егу бізде дәстүрге айналған. Ал оқушылар мен осы іске жауапты адамдар жаз бойы ағаш көшеттерін күтіп-баптайды.Нәтижесінде көшелеріміз көрікті, аулаларымыз таза.

Жақында Шыңғырлау ауылдық округінің ұжымы тағы бір игілікті іске жұмылып, орталықтағы ауыл тұрғындарына үлгі бола білді.

Нақтылай айтсақ, ауылдық округтің әкімі Ғұсман Жұмағазиев көршілес жатқан Бөрлі ауданының Приуралье селосындағы питомниктан 30 түп қарағай ағашын әкелген болатынды. Округ әкімшілігінің ұжымы жұмыстан соң барлығы біріге отырып, шағын сенбілік ұйымдастырып, әкелінген қарағай түптерінің жартысын селоның көрікті жерлеріне, ал қалғанын ағаштары қурап қалған орындарға егіп, селоның сәнін одан сайын келтірді. Және барлық тұрғындарға да үй айналасына қарап, ағаш егуге үгіттеуде.

Ауылға кіре берістегі Абай Құнанбаев көшесіне егілген қарағайлар қазіргі кезде жап-жасыл боп тізіліп, айналасын жаңа бір реңге бөлегендей. Әрине, бұл бір игілікті іс болды дейді бәрі бір ауыздан. Бұл істі басқа да ұжымдар жалғастырып әкетеді деген сенімдеміз!

А.Муса

Әншінің кішкене күнінен санасына жаттап өскен ән - жыры жылдар өтсе де ескірмей, керісінше, жаңарып, түрленіп, әншінің репертуарын одан сайын әрлеп отырады екен. Жасы алпыстан асып, жетпістің қырқасына келіп тұрса да қоңыр дауысы бәз қалпында сақталған Қатимолла Бердіғалиев өнер деген үлкен теңізде талмай жүзіп, өз тыңдармандарын тәнті етуде.

Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, әнші, жыршы және термеші, айтыскер ақын, Құрманғазы атындағы саз колледжінің Мұхит класын ашқан алғашқы ұстаз, Ғарифолла Құрманғалиев атындағы облыстық филармонияның әншісі Қатимолла Бердіғалиев жақында біздің аудан орталығында болып, шыңғырлаулықтарға әсерлі кеш сыйлап, естелікке толы концерт берді. Қатимолла Бердіғалиевтың әнімен жырына сусындап, оның шығармашылығынан рухани азық алатын өнерсүйер жандар мәдениет үйіне көптеп келіп, талант иесіне қол шапалақтап, қошемет көрсетті. Әсіресе, жасы үлкен қариялар, орта жастағы апалар мен ағалар талант иесінің шығармашылығын шарықтатып, қолдау көрсетіп отырды. Үлкен залдың төрінен ән шалқытып, күмбірлетіп күй тартып, термесімен тебіренткен Қатимолла ағамыздың орындауындағы әндерді тамсана отырып тыңдаған көрерменнің көпшілігі «Бұл әнді кезінде ата-аналарымыздың шырқаған әндері еді» немесе «Мұхиттың әні сол күйінде жеткендей болды ғой!» деп таңданыстарын жасыра алмады.Тыңдарманының көңіл-күйін жүрегімен сезінетін жан иесі әндерін шырқай тұрып, тіпті ара-арасында әдемі әзілмен өрнектеген әсерлі әңгімелерін де айтып берді. Көңілдері көктемдей жеңгейлер мен өнер сүйер ақ жаулықты әжелер ортаға шығып, әннің әсерімен вальс те биледі. Себебі, тамаша өткен концерт, онда шырқалған әндер сонау алыс жылдарды тағы бір жақындатқандай болғаны рас. Мұхиттың әндері, сонымен қоса халық әні «Айнамкөз» жүректерге жылы бір леп бергендей болды. Әншіге қошеметпен бірге гүл ұсынылып, жақсы тілектер айтылды.

Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы шеңберінде өткен концерттік бағдарламаға аудан әкімі Альберт Есалиевте қатысып, -«Дәстүрлі өнердің қаймағы саналатын қазақтың ән өнері-халқымыздың мерей тұтып, мақтаныш етер асыл мұрасы екендігін білеміз. Осы мұраны ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп отыратын, оның қадір - қасиетін танытатын сіздей өнер адамдары. Сол өнерлеріңіз арқылы жастарымызға тәлім-тәрбие беріп, оларды отансүйгіштік рухта тәрбиелеуге үлес қосудасыз. Сол үшін де сізге үлкен алғыс айтамыз», -деп Алғыс хат пен естелік-сыйлық ұсынды.

Әнші мерейі үстем болсын деген лебізбен көрермен халық үйлеріне тарқасты.

Айсұлу Амангелдіқызы

Елбасы Н.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» мақаласы аясындағы бағдарламаға орай ауданымызда айшықты шара өтті. «Алаш құндылықтары және Қазақстанның елдік мүддесі» тақырыбындағы аймақтық ғылыми-тәжірибелік семинарға қоса оздырылған «Ұлы дала құндылықтары» жобасына арналған мәдени шара оған қатысушылардың рухани - құнды азық алып, тарихтың біз ашпаған беттерін ашып, көптеген құнды деректермен таныстыруға мүмкіндік берді.

Шараға, облыстан келген тарихшылар және Сырым, Қаратөбе, Теректі, Бөрлі аудандарының мәдениет, тілдерді дамыту, дене шынықтыру және спорт бөлімінің басшылары, аудандық мәдени-демалыс орталықтарының директорлары мен әдіскерлері, кітапхана және өлкетану музейлерінің директорлары қатысты. Атап айтсақ, бұл аталмыш аймақтық ғылыми-тәжірибелік семинардың мақсаты -Алаш партиясына 100 жыл толуына орай, Алаш арыстарының есімдерін жас ұрпаққа насихаттау, Алаш идеясы мен саяси қызметі, ұлттық партия құру идеяларын дәріптеу және жастарды ұлтжандылыққа тәрбиелеу еді. Маңызды да тарихи мәні зор семинар жұмысын аудан әкімі Альберт Есалиев құттықтау сөзімен ашып, қонақтармен таныстырды.

ЛЭД экранында «Алаш» деректі фильмі көрсетілді.

Семинарға қатысушылар ҚР Білім беру ісінің үздігі, М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің «Қазақстан тарихы және өлкетану» ғылыми орталығының жетекшісі, тарих ғылымдарының кандидаты, доцент Жаңабек Жақсығалиевтың баяндамасын ұйып тыңдап, Алаш үкіметінің басшысы, қазақтың сол кездегі көзі ашық, жүрегі ояу азаматтарын алға бастаған, заманында арандатушылық әрекеттердің, ұлтымызға қарсы саясаттың құрбаны болған, жырақта жүріп, елім- жерім деп өз елінің болашағын ойлаған Әлихан Бөкейханов пен оның артынан ерген қазақ зиялыларының өмір тарихы туралы көптеген мағлұматтарды, бізге дейін әлі жетпеген деректерді білді. Тарихты зерделеп, соншалықты «тар жол, тайғақ кешудің» себеп - салдарын, Алаш партиясының ғұмырының неліктен қысқа болғандығы ғалым-доцент баяндамасында көрініс тапты. Ақтаңдақ жылдардың естеліктерін мәңгі өлмес елестердей еске салып, ұлтымыздың адам төзгісіз теперішті көріп, сонда да қайыспай, намысын бермей, бастары тік, тізелері бүгілмей атылып кете барғандығы айтылды. Сондай ақ, солақай саясаттың салқынынан көптеген қазақтың зиялы қауымы, ең білімді, ең бір елжанды арыстай азаматтарының жойылғандығы немесе жылдар бойы тар қапасқа қамалғандығы, зардап шеккендігі конференцияда көптеген ғылыми мағлұматтармен келтірілді. Олардың ұрпақтарының да өмірлері өксумен, қорқынышпен өткендігі өзекті күйдіріп, ащы шындық еш бояусыз айтылды. Ең намысты, қасқайып қарсы тұрар ерлердің атылып, ал қорқау, жалтақ, жағымпаздардың әрі қарай өмір сүруі қазақ елінің дамуына кері әсер бергендігі де тарихшының назарынан тыс қалмапты.

Қызылкөл  ауылы Шыңғырлау ауданы орталығынан алыс емес. Шап-шағын ғана елді мекен. Жексенбі күні ауылдағы мектеп ғимараты жанына әртүрлі автокөліктер көптеп келе бастады. Ауыл халқы да осында бет бұрған. Бүгін қызылкөлдіктер өздері ұйымдастырып, аяқ-таған жұмыстарының нәтижесін көруге жиналуда. Ауыл жанындағы жерлестер жерленген мәйіт қауымын қоршау жұмыстарын аяқтаған тұрғындары жиналып құдайы ас бермекші.

Бұл мәселені бастап жүрген Есқалидың немересі жас жігіт Айдос Хаиров.  Аудандағы колледжде жұмыс істейтін ол осынау сауапты шараны қолға алып, жерлес аға-апаларымен ақылдаса отырып,  кіріскен болатын. Елдің бірлігі, ынтымағы осы деген дұрыс болар. Бас-аяғы 3-4 ай уақыт ішінде қасиетті орын жаңаша келбетке ие болыпты. Қоршауды көрдік, риза болдық. Шеберлікпен ойлап-пішіп, артық-кемі жоқ етіп жасалған жұмыс екен. Жіңішке темір бағандарды тесіп өткізген көп құрамды болат сымға темір тор тартылып, темірден жасалған қақпа да үйлесімді. Бір айтатынымыз: барлық бағандар түзу, бір деңгейде қойылып, түбі цементтелген.

Осы істі ұйымдастырушыла-рымыздың бірі Мақсот Мұсақов әңгімелейді:

-Айдостың идеясы ұнады. Бірден жұмысқа кірістік. Ауылда тұратын, ауылдан көшіп кеткен, басқа жақта қоныстанған ағайынның тізімін жасауға Болат Қуанышқалиев ағамыз көмектесті. Кіммен хабарлассақ та, қолдау тауып отырғанымыз бізге күш берді. Ел болып ойдағымызды орындадық.

Ия, көп жиналса, алынбайтын қамал жоқ. Бұрын әрлі-берлі өткен мал сүйкеніп, иесіз жатқан орын, енді қоршалып қалды.

Қызылкөлдің өзінде тұратын үлкендер мен жастар қатты қолдаған екен. Бағандар орнататын 300 шұңқыр қолмен қазылыпты, оның түбін цементтеу, темір тор  тарту жұмыстарын да келісе отырып, келістіре жасапты. Миллионнан асатын қаржыны жерлестер болып жинап, қажеттеріне жұмсаған.

Темірболат Қалиев, Салауат Нұрымбаев, Қанат Арықбаев, Толыбай Бораншиев, Қайрат Хам-
зиев, Темірбек Каримов сияқты азаматтардың белсенділік көр-сеткенін де білдік. Басқа азаматтар да бар, аты аталмағандар өкпелемес, ортақ іс қой...

Осы жұмысты атқарушылар еңбектеніп жатқанда, ауылда асын әзірлеп, тамағын дайындап күткен Асылзат Қалиева, Мира Құрмашева, Ағырыс Асаубаева т.б. қарындас- келіндерге де мың алғыс.

Қызылкөлдіктер техникалық жағынан қолдау көрсеткен аудандық мәслихат депутаты Әлібек Талдыбаевқа алғыс жолдауда. Тілекқабыл Жұбатов, Ильяс Қожанов, Әнуар Жанғожиевтер де осы жұмыстың басында болғанын ауылдастары қуана айтуда.

Оралдан Қашқынбай Оразғұ-лов, Бәтима апай (Қайдар Айтмұхамбетовтың жолдасы) Ақсайдан Мендеевтер әулеті т.б. да жерлестер келіпті. Бір-біріне ақ тілек айтып қуанған жерлестерге Серік Көпешов, Білікбай Қазиқанов, Нұрлан Нұрымбаев, Бақытжан Мендеев, Теңіз Ора-зовтар да тілегін айтты.

Аудандық ардагерлер ұйы-мының төрағасы Сабыр Сәмиев Қызылкөл тұрғындарына риза-шылығын білдірді.

Елбасы Н.Назарбаевтың  «Рухани жаңғыру: болашаққа бағдар» атты мақаласында туған жерге қамқорлық, елжандылық мәселесі ерекше мәнмен айтылады. Ендеше, теңізге құйылған тамшыдай болса да жақсы мақсатты бірігіп іс атқарған қызылкөлдіктер бай қуатты өмір сүре берсін.

Адақ ТАНАБАЙҰЛЫ

Ғибратты бір кездесу өтті. Оған себеп - жерлесіміз, жастар арасында жылдар бойы көш бастап жүрген, қазіргі таңда «Қазақстан–2050» жалпы ұлттық қозғалыс Кеңесінің төрағасы Манкеев Мұхтар Наурызбайұлының ауданымызға ат басын тіреп, сапарлап келуі еді. Кездесу кешін «Шыңғырлау жастары» жастар қоғамдық бірлестігі ұйымдастырып, оған аудан әкімі Альберт Есалиев қатысып отырды.

Елбасымыз Н.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласы аясындағы шаралардың бірі ретіндегі аталмыш кездесуді ашып берген аудан әкімі Альберт Темірболатұлы Тасмола ауылында дүниеге келген, үш тілді қатар меңгерген, жаңашыл идеяларымен еліміздің өркендеуіне өз үлесін қосып келе жатқан Мұхтар Манкеевті жастарға таныстырды.

Жас та болса көпке танылып жүрген, ірі ойларымен, жаңашыл идеялармен еліміздің туын тіпті шет елдерде де тік көтеріп жүрген Мұхтар әрі қарай кездесуді жалғастырып, жастармен емін-еркін әңгімелесіп, жарқын да жаңашыл жоспарларымен бөлісті. «Зиялы ұрпақ» жобасымен таныстырды. Қазіргі заманда жастардың қоғамдағы алатын орны, олардың қажеттіліктері, әр адамда жеке тұлға қалыптастыратындай қасиеттерді бойына дарыту, оны дамыту үшін не қажеттігі турасында әдемі де әсерлі, жан-жақты түсіндірді. Кездесуге келген үлкен, кіші Мұхтардың өмірінің қаншалықты мәнді, маңызды екендігін оның атқарған жұмыстарынан, әрбір дәлелді сөздері арқылы көздері жетіп, риза болды. Мұхтар жастарға белсенділік туралы, интернетті пайдаланудың жетістігі, ағылшын тілін үйренудің қажеттілігін жеткізе айтты.

«Елім, жерім» деген патриоттық сезімдерін іргелі істерімен өрнектеп жүрген Мұхтар, әрине біздің мақтанышымыз. Жастарға үлгі, үлкенге мақтаныш, ата-анасының көз қуанышы екендігі шындық. Оның еңбек жолы мазмұнды және қашанда өз бағасын тауып отырғанын да айта кеткен жөн. Мысалға, студент кезін-
де - ақ, өзі қатарлас 15 жастың басын құрап «Заман» жастар қоғамдық бірлестігін ашқан, «Жасыл Ел» бағдарламасының алғашқы жетекшісі болған, республикалық «Жастар» сыйлығының «Жыл көшбасшысы - 2006», БҚО әкімдігінің «Жыл инициаторы» аталымдарының иегері болғандығын, сонымен қатар Елбасының өз қолынан Алғыс хат алғандығын білеміз. Кездесу соңында «Шыңғырлау жастары» жастар қоғамдық бірлестігінің төрағасы Алмат Байболат алғысын, жақсы тілегін, бір шумақ өлеңмен жеткізіп, естелік-сыйлық ұсынды.

Мамандығы мұнайшы-инженер бола тұра соншалықты ізденіс пен өзін-өзі жетілдіру арқасында үлкен биіктерге самғаған Мұхтармен кездесу шарасы бүгінде талай жасқа ой тастап, оларды алға жетелері анық.

Айсұлу Арыстанова

Жақында ауданымызға облыс орталығынан өнерпаздар келіп жұртшылыққа есте қалатын керемет ән кешін тарту етті. Облыстық филармония мен «Орал сазы» фольклорлық ансамблінің концертіне аудан орталығы тұрғындары көп жиналды.

Концерт «Орал сазы» ансамблі орындаған күйлермен ашылды. Халқымыздың алуан түрлі музыкалық аспаптарын бір арнаға сыйғызып, үйлесімді әуен, сиқырлы саз өрген ұжым өздерінің  кәсіби шеберлігін көрсете білді.

Әр аспапта орындаушының өз ісінің хас шебері екені сезіліп те, көрініп те тұрды.

Ұжым шыққан биік деп осыны айтқан дұрыс болар. Жайық өңірін жарқын өнерлерімен айшықтап жүрген «Орал сазы» әлі де талай жетістіктерге жете берері анық. Оркестрдің сүйемелдеуімен жерлесіміз Майра Хайдарованың салған әндері де көпшіліктің көңілінен шығып, жүректерге жол тауып жатты. Ән мәтінін білетін көрермен қол соға қосылып, қошемет көрсетуі де осыны дәлелдегендей.

Батысымыздың тағы да бір тама-ша домбырашысы пайда болғанын сахна төріне Берік Шаймарданов шыққан кезде анық сезіндік. Сұңғақ бойлы сұлу жігіт домбыраны сұңқылдата тартып жібергенде ел дүр сілкінді.

Құрманғазының «Адайын» өте жоғары деңгейде ойнап берді. Қағыс қандай, саусақ қимылы, домбыра үні, өзін ұстауы, тіпті, бет-әлпетіне дейін күйге қосымша рең беріп тұрды. Сөз жоқ, талантты жігіт екен.

Сахнада өнер көрсеткен «Назерке» бишілері тобын да жерлестер жылы қабылдады. Келісті костюмдеріне сәнді қимылдары әсем үйлескен екі жұптың «Қара жорға» биі әдемі шықты. Қозғалыстары бірдей болып, көрерменге күлімдеп қарап, жарқырай билеп, қуаныш сыйлады.

Бүгінгі концерттегі естен кетпестей әуендерді филормония әншісі Дархан Құлбабаев әуелете шырқады.

Ақсуатта туып-өскен Дархан әнші «Ауылды аңсау» әнін айтқан кезде көпшілік оның жанын сезінгендей болды.

Өз еліне келіп, елге деген сағыныш сәлемін арнап тұрған жас жігіттің өнері ерекше әсерлі болды.

Бас-аяғы жұп-жұмыр келіскен концерт әдемі басталып, сәнімен аяқталды.

Халық риза. Өз өңіріміздің өнерпаз өрендері сыйлаған ән мерекесінің сәтті болғаны біз үшін де мерей.

Ақ Жайықтың ән сәлемін Електі жағалай қонған елге жеткізген өнерпаздарға шыңғырлаулықтар алғыс айтады.

Адақ ШОТПАНОВ

Суретті түсірген: Қ.ЕЛЕМЕСОВ